„Работилниците покажаа дека голем дел од момчињата во овој регион не се навикнати да ги споделуваат секојдневните домашни обврски со останатите членови на семејството и дека им е потребно охрабрување да научат да ги завршуваат основните домашни обврски за кои постојат предрасуди дека им припаѓаат само на женските членови на семејството, како што се пеглањето, готвењето, миењето садови, перењето алишта или чистењето на домот. Затоа сме особено горди на овие млади активисти кои изминативе недели работеа со средношколците од овој регион и ги мотивираа да се заинтересираат за важните прашања поврзани со родовата еднаквост, поделбата на домашните обврски и неплатениот домашен труд “, изјави Слаѓан Пенев, претставник на Форум ЦСИД.

Според Ана Клесова, која е дел од граѓанската иницијатива која ги организираше работилниците,  охрабрувањето на момчињата да учествуваат во завршувањето на домашните обврски може во иднина со сигурност да придонесе кон еднакво учество на мажите и на жените во сите области на општественото живеење, еднаков статус и третман во остварување на нивните права, како и еднакви придобивки од остварените резултати.

„Работилницата беше едукативна и продуктивна, и сакам да учествувам на повеќе вакви обуки. Прв пат ми беше да пеглам, но секако не и последен“, изјави еден од учесниците на работилницата.

Преку “Активни граѓани за добро владеење“, ФОРУМ-ЦСИД се стреми да ги информира и поттикне граѓаните да влијаат на процесот на донесување одлуки на локално ниво за што беа организирани обуки во сите плански региони. Обуките се наменети за сите кои покажуваат интерес за проширување на своето знаење на теми поврзани со мониторинг на локалната самоуправа и активирање на граѓани за решавање на локални проблеми. По обуките, учесниците добиваат можност да реализираат локални иницијативи за подигнување на свеста за решавање на тековните проблеми во нивниот регион или заедница.

ФОРУМ-ЦСИД од Скопје е посветена на истражување на стратегиските аспекти и политички решенија на актуелни и иновативни национални, регионални и европски прашања.

Американскиот народ преку УСАИД има инвестирано повеќе од 640 милиони долари во Северна Македонија од 1993 година досега. УСАИД е најзначајната меѓународна агенција за развој во светот и двигател кој води до резултати во развојот. Работата на УСАИД носи напредок во националната безбедност и економскиот просперитет на САД, ја покажува американската великодушност и на земјите со кои соработува им помага на патот до самостоен и стабилен развој. За повеќе информации посетете ги нашите веб и Facebook страници: https://www.usaid.gov/north-macedonia и https://www.facebook.com/USAIDNorthMacedonia/

Главна цел на обуката е граѓаните да се информираат и поттикнат да влијаат на процесот на донесување одлуки на локално ниво. Други важни теми кои ќе бидат третирани на обуката се: соработка меѓу локалната администрација и граѓаните; стекнување вештини за мониторинг и евалуација на јавните услуги; соодветна едукација за спроведување на акции и иницијативи; мониторирање на буџетите на општините; транспарентност и отчетност на локалната самоуправа; структура на општеството и улогата на граѓанскиот сектор; добро владеење; човекови права; вмрежување на групи со заеднички интереси и други.

На овој повик можат да се пријават сите заинтересирани членови на граѓански организации од Скопскиот регион, претставници на локалните самоуправи во Скопскиот регион, претставници на младински здруженија, маргинализирани групи, образовни институции, медиуми, и други засегнати заедници од Скопскиот регион кои покажуваат интерес за проширување на своето знаење.

Избраните кандидати ќе имаат можност да бидат вклучени во идните активности на проектот „Активни граѓани за добро владеење“.

Обуката ќе се одржи од 20-22 март во хотел „Романтик“ – Велес
Кандидатите е потребно да испратат кратка биографија и писмо за мотивација на македонски јазик, на адреса на координаторката на проектот Цветанка Михајловска: mihajlovska@forum-csrd.org.mk најдоцна до 27 февруари 2020 година.

Услови за пријавување:

• Кандидатот да е од Скопски плански регион
• Да е на возраст од 18-40 години.

Бидејќи бројот на учесници на обуката е ограничен на 25 лица, ќе се направи селекција на кандидатите кои ќе учествуваат на обуката. При селекцијата на кандидатите посебно внимание ќе се посвети на родовиот баланс и на вклучување на претставници на малцинствата и маргинализираните заедници.

Трошоците за учесниците на обуката ќе бидат во целост покриени од Форум ЦСИД. 
Ќе бидат контактирани само потенцијалните учесници на обуката во рок од 3 дена по истекот на рокот за пријавување.

Повикот можете да го преземете тука.

Во вториот дел од денот, предавачот Астрит Реџепи, со присутните учесници зборуваше за градењето и значењето на добрата соработка помеѓу граѓаните и граѓанските организации со локалната власт. На самиот почеток предавачот  ги дефинираше поимите соработка и учество, па потоа детално ги објасни механизмите за соработка, односно институционалниот механизам, стратешките документи и другите механизми кои се користат (база на податоци, веб страни…), а се во согласност со легислативата на РСМ. Посебен акцент беше ставен на стратешките документи, како еден од најчесто користените механизми за соработка помеѓу граѓаните, граѓанските организации и Општините, односно за што се подготвуваат овие документи, која е нивната цел, кои се фазите низ кои треба да се помине за да се изготви еден стратешки документ и итн. Во текот, но и на крајот од неговото излагање, се отвори дискусија во која дел од присутните учесници наведоа кои форми најчесто ги користат, кои се нивните лични искуства за соработка со локалните власти и преку примери дел од нив во кои иницијативи би учествувале. Претставниците од Општина Могила и Општина Крушево со останатите учесници споделија за кои прашања граѓаните најмногу барат да се вклучат и со помош на кои форми го прават тоа, како и колку општините обезбедуваат услови за вклучување на граѓаните во процесите на донесување одлуки.  Вториот ден од работилницата беше предводен од експертот за децентрализација и локална самоуправа, Зоран Јачев. Овој ден беше поделен во три работни сесии. Првата сесија беше посветена на дефинирање на поимите транспарентност и отчетност, односно кои се начините, средствата и алатките за постигнување отчетност и транспарентност, кои се придобивките и предизвиците во остварувањето на транспарентноста на локалната самоуправа и кои се видови на транспарентност постојат (активна и пасивна). Во втората сесија учесниците беа поделени во две групи и тоа едната група беше составена од претставници на локалната самоуправа, а другата од претставници на невладините организации. Целта на оваа работна задача беше и двете групи да состават план со мерки и активности преку кои невладините организации ќе успеат да станат дел од подготовката на буџетот на локалната самоуправа, а од друга страна локалната самоуправа преку своите мерки и активности од една страна да спречи учество на невладините организации, а од друга страна да овозможи транспарентност и отчетност кон граѓаните. Спроведената задача од страна на учесниците беше успешна.

Во третата сесија Јачев со присутните учесници разговараше за учеството на граѓаните во процесите на донесување одлуки, напоменувајќи дека за создавање конструктивна врска помеѓу граѓанските организации и јавните власти потребно е и кај двете страни процесите за учество да бидат отворени, инклузивни и достапни. Исто така, како клучен принцип кон кој треба да се придржуваат и двете страни Јачев ја наведе довербата помеѓу двете страни, која во себе вклучува целосна траснапрентност, почит и заедничка увереност во целта. Во текот на трите сесии, како и при завршувањето на третата сесија беше развиена дискусија во која присутните учесници поставуваа прашања поврзани со транспарентноста, отчетноста, предизвиците и можностите за нејзино остварување. Дел од присутните учесници споделиа свои искуства на соработка со локалната самоуправа, предизвиците со кои се соочија, како и обемот на транспарентност овозможен од нивна страна. Третиот ден започна со предавањето од страна на програмскиот директор на ФРЛЗ Штип, Борис Шарковски. Истиот со присутните учесници разговараше за принципот на здружување, како еден од најважните алатки за активизам. Со помош на краток историски преглед на граѓанскиот активизам, истакнувајќи позитивни примери базирани на постигнувања успешно ги објасни клучните поенти на граѓанскиот активизам. Низ призмата на македонското законодавство детално ги објасни видовите на здружување, како и разликите (предностите и слабостите) помеѓу формалното и неформалното здружување. Преку конкретни и делумно познати случаи Борис успеа учесниците да ги воочат придобивките, но и можните начини за градење алијанси како еден од клучните принципи на граѓанскиот активизам. На крајот од неговото излагање имаше дел во кој што присутните учесници имаа можност за поставување прашања, каде што некои од нив и споделуваа практични примери на здружувања, но и свои размислувања за неуспешноста на некои од веќе преземените акции. Дел од нив даваа предлози за можни нивни идни акции. По завршувањето на работниот дел следуваше дел во кој две локални граѓански активистки, Петра Поп Ристова и Софија Бејковска, со присутните учесници го споделија своето искуство на полето граѓански активизам. Истите несебично го раскажаа патот низ кој поминаа, предизвиците со кои се соочуваа, како и механизмите кои ги користеа со цел да ја остварат својата цел и да придонесат за доброто на општеството. Имено, Петра успеала сама да се избори да добие донации за набавување прочистувачи на воздух кои ќе се постават во детските градинки низ Општина Битола. Напомена дека патот не бил воопшто лесен, наидувала на многу препреки и не поддржувања, меѓутоа благодарение на големата волја и поддршка од нејзините најблиски успеала да се избори и да ја оствари својата цел, а тоа е да обезбеди барем една третина од денот децата кои одат во градинка да дишат чист воздух. Софија посочи на тоа дека вољата и целта се најбитните работи за реализирање успешна граѓанска акција. Имено, Софија уште како дете имала голема желба да спортува пливање, но со оглед на фактот дека во нејзиниот роден град Битола немала таква можност, се организирала и со сопствени средства успеала да обезбеди лице кое ќе ја спрема за да може истата да го преплива охридското езеро. Со напорен тренинг и преголема желба за успех успеала во својата цел, а со тоа испратила и голема порака за потребата од затворен базен во кој што граѓаните ќе имаат можност да спортуваат и да се рекреираат. Пристапот на двете активистки беше целосно мотивирачки, реален и искрен. Нивните препораки и совети беа охрабрувачки и насочени кон тоа истите да не се плашат од препреките и предизвиците, туку напротив да имаат силна желба и да се залагаат за реализирање на својата цел.
Разноликоста на обучувачите, нивното искуство во областа во која предаваа, различниот пристап на пренесување на нивното знаење, добрите практични примери кои несебично ги споделуваа од една страна придонесоа кон задржување на вниманието на учесниците, а од друга страна го поттикнаа нивното максимално учество во текот на целата работилница.

Со анализа на ЛЕР за секој од овие градови (Делчево, Пехчево, Берово и Македонска Каменица) се обидовме да откриеме дали стратегиите за ЛЕР се рационални планови, кои можат да донесат благосостојба и да променат нешто, или се „список на желби“, дали овие стратегии се базирани на реални претпоставки, дали се земени предвид силните и слабите страни на овој регион, како и колку транспарентно се донесени тие планови, дали во нивното донесување биле вклучени граѓаните, бизнис-заедницата, невладините организации, експерти и колку тие се реални за остварување. Истовремено истражувавме дали плановите за ЛЕР на овие четири општини коинцидирале со плановите на регионално и на централно ниво, како и дали биле компатибилни со општинските буџети и трансфери на средства од централната власт кон ЕЛС. Исто така истражувавме и кој и како учествувал во нивното креирање, дали се прашани граѓаните, заедниците, бизнис-заедницата, граѓанските организации и како тие го замислуваат развојот на овие општини и дали имаат идеи како да се спречи депопулацијата во нивните градови. Анализиравме и дали во овие општини се направени и други придружни документи важни за локалниот економски развој, какви што се акциски планови, стратегии, односно анализи за развојот на единиците на локалната самоуправа по европскиот модел и стандардите што ги воспоставила СИГМА. Важноста на ова истражување, меѓу другото, е и од причина што прашањето на депопулацијата и внатрешните и надворешните миграции се важен индикатор за виталноста на секое општество.

Истражувањето во целост можете да го преземете тука.

Публикацијата можете да ја преземете тука.

РРР – Регионален рамномерен развој

ППР – Полошки плански регион

ЦРППР – Центар за развој на Полошкиот плански регион

ГО – Граѓанска/и организација/и

МЛС – Министерство за локална самоуправа

БРР – Биро за регионален развој

За Авторот

Астрит Реџепи, магистер по дипломатија и меѓународни односи, е активен во граѓанскиот сектор од 2003 година, првично како волонтер, учествувајќи во разни активности и проекти, а во 2010 година стана раководител на секторот за образование во организацијата Центар за едукација и развој – CED (Center for Education and Development). Освен креирање и спроведување на програми на различни теми, како што се: вештини за барање на работа, креативно решавање на конфликти, менаџирање со проектен циклус, комуникациски вештини, тимска работа и лидерство, социјално претприемништво, и водење на проекти во национално ниво, авторот досега учествувал и во пишување на стратегии и разни анализи. Анализата за родово одговорно буџетирање во секторот спорт и рекреација во Општина Боговиње е последниот продукт на авторот. Учествувал и во подготвување на „Стратегија за млади на Град Скопје 2013–2017“, а ги подготвил и документите „Стратегија за развој на младите во Општина Теарце“, и „Креирање на Стратегија за климатски промени во Општина Теарце“. Исто така, посветува внимание и на креирање на локалните политики на ЕЛС кои гравитираат во Полошки плански регион, следење на локалните буџети, како се трошат јавните пари и отчетноста и транспарентноста на ЕЛС.

Кратко резиме

Еден од носителите на политиката за поттикнување на рамномерен регионален развој се центрите за развој на планските региони, кои што се основани од сите единици на локална самоуправа според Законот за регионален рамномерен развој од 2007 година. Една од главните активности на центарот е обезбедување на професионална и техничка поддршка за сите ЕЛС и за граѓанскиот сектор, за спроведување на активности и проекти од сферата на регионален развој.

Преку оваа анализа ќе се обидеме да одговориме на неколку прашања што се детерминантни за регионалниот развој, како што се: Колку граѓанскиот сектор е вклучен во спроведување на проекти како носители и/или во партнерство со центарот и со општините? Колку центарот и општините ги консултираат граѓанските организации за потребите и проблемите од сферата на регионалниот развој? Каква е улогата на граѓанските организации во спроведување на Програмата за развој на Полошки плански регион? Колку граѓанските организации се вклучени и консултирани во подготвување на стратешки документи и креирање на политики од сферата на регионален развој? Колку општините финансиски ги поддржуват граѓанските организации, општо или, пак, од сферата на регионален развој?
Информациите се обезбедени преку разни методи: интервју, анкета, пристап до информации од јавен карактер и преку анализа на законите и законските одредби поврзани со РРР.
Согласно добиените податоци се гледа дека соработката на центарот и општините со граѓанскиот сектор е многу слаба, и овој триаголник не е ефикасен и ефективен.

Вовед

Рамномерниот регионален развој (РРР) е исклучително важна алка во намалување на регионалните разлики и поттикнување на локалниот економски развој, преку соработка на општините со централната власт и другите чинители. Поради фактот дека главниот град по своите економски и други општествени карактеристики значително се издвои од другите региони и се создаде моноцентричен систем на развој, во мај 2007 г. се донесе Законот за рамномерен регионален развој, со кој се уредуваат целите, начелата и носителите на политиката за поттикнување на РРР, планирањето на регионалниот развој, финансирањето и распределбата на средствата за поттикнување на РРР, следењето и оценувањето на спроведувањето на планските документи и проекти и други прашања поврзани со регионалниот развој.[1] Согласно законот, за вршење на стручни работи од значење за развојот на планскиот регион, ЕЛС што влегуваат во состав на планскиот регион го основаат Центарот за развој на планскиот регион. Една од работите што спаѓаат во компетенциите на Центарот се и подготвување и спроведување на проекти за развој на планскиот регион и обезбедување стручни услуги на здруженија на граѓани за подготовка и спроведување на проекти од областа на регионалниот развој.[2]

Токму поради фактот дека  триаголникот: Центар за развој на Полошки плански регион (ЦРППР)–општините–здруженијата, е многу важен за исполнување на стратешките цели, во првиот дел се презентирани податоци за Полошкиот плански регион, во бројки, а во вториот дел детално се анализира соработката на општините со граѓанскиот сектор, колку тие се вклучени во подготвување и спроведување на разни активности и документи. Третиот дел е посветен на ЦРППР и граѓанскиот сектор, каква е нивната соработка, колку тие се вклучени во заеднички проекти, квалитативно и квантитативно, и кои се плодовите на таквата соработка. Последниот дел е резервиран за заклучоци и препораки кои што се извлекуваат од целокупната анализа.

Полошки плански регион во бројки

Полошкиот плански регион опфаќа површина од вкупно 2.416 километри квадратни, или 9,7% од територијата на Република Македонија, односно Северозападниот дел, од долината на реката Радика, преку планинскиот масив Бистра, Мавровската висорамнина, до Полошката котлина. Со вкупно население од 320.560 жители, или 15.5% од вкупното население на Република Македонија, ППР претставува втор најгуст регион, по Скопскиот, со 132,7 жители на километар квадратен.  За 10 години, од 2006 г. кога бројот на жители во ППР беше 310.178, има зголемување на населението од 10.382 жители. Високи осцилации во период од една деценија се забележуваат во процентот на населението според возраста. Драстично намалување има на бројот на населението на возраст од 0 до 15 години, од 23,3% во 2006 г., на 16,7% во 2016 г., а зголемување има кај населението на возраст од 15 до 65 години (од 68.5% во 2006 г. на 74.2% во 2016 г.) и над 65 години (од 8.2% на 9.1%). Од ова можеме да заклучиме дека за 10 години има помалку новороденчиња, а се зголемува стареењето на населението.

Табела 1. Демографски карактеристики на Полошки плански регион

Извор: Државен завод за статистика на РМ – Регионите во Република Македонија 2017, http://www.stat.gov.mk/PrikaziPublikacija_1.aspx?rbr=675

Во последните три години има економски раст на национално ниво, но и на ниво на Полошки плански регион, а тоа го потврдуваат неколку параметри. За разлика од 2014 г. кога имало 7.323 активни деловни субјекти, во 2016 г. бројот на активни деловни субјекти е зголемен за 709. Уделот на ППР по овој параметар во однос на вкупниот број на државно ниво, расте од 9,6% во 2008 г. на 11,2% во 2016 г., и тоа е добар показател за развојот на регионот. Има и намалување на корисниците на социјална помош, од 31,5% во 2014 г. на 11,6% во 2016 г. и намалување на стапката на невработеност, од 30,7% во 2014 г. на 26,4% во 2016 г., а зголемување на стапката на активност на населението за 1.1% и стапката на вработеност за 2,7% во истиот период. Разликите во стапките на вработеност и невработеност помеѓу регионите води до заклучок дека сепак остануваат огромни развојни разлики помеѓу регионите. Податоците за БДП по жител покажуваат дека ППР има остварено 117.284 денари по жител во 2014 г. Според овој параметар регионот има остварено 46% од националниот просек, кој за таа година бил 255.206 денари по жител. Анализата на уделот на регионите во вкупните инвестиции во основни средства, покажува загрижувачки податок дека повеќе од половината инвестиции се лоцирани во најразвиениот регион, а во Полошки регион, од 2012 до 2014 година имаме пад на инвестициите од 2.001 милион денари.

Табела 2. Економски и социјални карактеристики на Полошки плански регион[3]

Развојниот, економско-социјалниот и демографскиот индекс се параметри кои покажуваат дека во 2012 г. има развој на ППР во однос на 2007 г.

Индексите (развоен, економско-социјален и демографски) на планските региони покажуваат колку регионите отстапуваат во развојот споредено со просекот на земјата, при што:

Индекс 1 означува дека нивото на развој на планскиот регион е еднаков на просечниот развој на ниво на Република Македонија;

Индекс поголем од 1 означува дека нивото на развој на планскиот регион е повисоко од просечниот развој на ниво на Република Македонија, и

Индекс помал од 1 означува дека нивото на развој на планскиот регион е пониско од про- сечниот развој на ниво на Република Македонија.[4]

Табела 3: Индекси за развојот на Полошки плански регион според класификациите за развој на регионите во периодот 2008-2012 и 2013-2017[5]

Исто така, секоја година се зголемува и бројот на граѓански организации што се основаат во ППР, но мал број од нив се активни или имаат развиени човечки капацитети. Според некои проценки од луѓето вклучени во граѓанскиот сектор, се претпоставува дека бројот на активни граѓански организации во ППР е помеѓу 30 и 40

Соработката на општините кои гравитират во Полошки плански регион со граѓанскиот сектор во спроведување на проекти за развој на регионот

ППР има вкупно 9 општини, од кои 2 се урбани и 7 рурални, и 184 населени места, од кои 182 се рурални. Општина Тетово е најголема според бројот на жители, а според површина најголема е Општина Маврово и Ростуше. Повеќе од половина (54.7%) од вкупното население е концентрирано во општините Тетово и Гостивар, а регионот се карактеризира со доминантно учество на рурално население (71%).[6]

За да се пристапи пообјективно кон темата и да се добие реалната слика за соработката на општините кои гравитираат во ППР со граѓанскиот сектор, беше креиран прашалник и истиот беше доставен до сите општини. Од вкупно девет општини, повратна информација добивме од шест општини, од кои пет одговорија на прашалникот, а една општина одговори дека немат сектор/одделение за локален економски развој и нема кој да ги пополни побараните информации. Повратни информации добивме од две урбани општини, Тетово и Гостивар, и од три рурални општини, Теарце, Боговиње и Јегуновце.

Според добиените наоди можеме да заклучиме дека територијалната поделба (рурална/урбана) не игра голема улога во развојот на општините. Постои рурална општина која привлекла инвестиции од 10.000.000 евра за период од 5 години и се чека инвестиција од 400.000 евра во 2017 г., и општина која што досега има привлечено само 100.000 евра инвестиција од странски донатори. Кај урбаните општини, Тетово и Гостивар, нема многу големи разлики во однос на привлекувањето инвестиции, бидејќи и двете општини искористиле многу финансиски средства за спроведување на нивните развојни проекти. Евидентно е дека разликите кај руралните општини не соодветствуваат на квантитетот на човечките ресурси, туку на нивните капацитети и квалитет. Скоро сите рурални општини имаат по двајца вработени во секторот/одделението за ЛЕР, а од друга страна имаат различен број на спроведени проекти. Во општините Тетово и Гостивар има сосема поинаков број на вработени во секторот/одделението за ЛЕР, односно 17 вработени во Тетово и 6 вработени во Гостивар, но бројот на спроведени проекти и донесени финансиски средства е скоро ист.

Разликите продолжуваат и со соработката со граѓанскиот сектор. Од добиените наоди може да се види дека Општина Гостивар и Општина Теарце се најмногу отворени кон граѓанскиот сектор, и можат да служат како позитивен пример во оваа насока. Со само двајца вработени во одделението за ЛЕР, Општина Теарце успеала да спроведе 6 проекти во партнерство со ГО и да потпише меморандум за соработка со над 30 ГО. Добар пример е и Општина Боговиње, која што иако има помала вклученост на граѓанскиот сектор во спроведување на развојните политики, има спроведено 3 проекти во парнерство со ГО и потпишала меморандум за соработка со 2 ГО, и во период од 5 години има инвестиции од над 10.000.000 евра. Општина Тетово е најзатворена во овој поглед. Таа нема потпишано меморандум со ниту една ГО, ниту има спроведено проект во партнерство со ГО.[7]

Вклученоста на ГО во процесот на донесување на одлуки и подготвување на стратешки документи во ППР е многу слаба. Од интервјуата спроведени со претставници на ЛЕР од анкетираните општини, дознавме дека тие сепак ги покануваат на различни активности и настани претставниците на ГО и граѓаните, но тврдат дека заинтересираноста од страна на граѓанскиот сектор е на ниско ниво.

Истото мислење не го делат претставниците на ГО, кои за оваа проблематика кажуваат дека тие никогаш не биле контактирани директно од претставниците на општината, но имало јавна покана која што била залепена на врата на општината и која стоела 3-4 дена.

Во овој случај фали механизам за зајакнување на комуникацијата помеѓу претставниците на ЕЛС и ГО, но исто така фалат и активни граѓански организации. На територијата на Општина Боговиње нема регистрирано ниту една ГО, а во Општина Јегуновце има само една, која е регистрирана како подружница.

Табела 4: Соработка на општините со граѓанскиот сектор

Извор: Одговори на прашалник доставен до општините од ППР

Соработка на Центарот за развој на Полошки плански регион со граѓанскиот сектор во спроведување на проекти за развој на регионот

Иако Законот за РРР се донесе во мај 2007 година, сепак основањето на Центрите започна подоцна. Центарот за развој на ППР е основан во мај 2008 година, од девет единици на локална самоуправа (ЕЛС) што влегуваат во состав на ППР, со седиште во Општина Тетово, како општина со најголем број на жители. Со ЦРППР раководи раководител кој се избира по пат на јавен конкурс, со мандат од четири години.[8] Целите и стратешките определби на ЦРППР се зацртани во Програмата за развој на ППР 2015 – 2019 година.[9]

Во оваа насока многу е битно да се знае како се финансира регионалниот развој. Изворите на финансирање се дефинирани согласно Член 27 од Законот за РРР, и тоа:

• Буџетот на Република Македонија;
• буџетите на единиците на локалната самоуправа;
• фондовите на Европската унија;
• други меѓународни извори;
• донации и спонзорства од физички и правни лица;
• други средства утврдени со закон.

Во точка 2 од истиот Член се наведува дека за поттикнување на РРР од Буџетот на Република Македонија годишно се издвојуваат средства во висина од најмалку 1% од БДП.[10] Сепак ова очекување никогаш не е реализирано. Податокот од 2015 година кажува дека средствата биле во износ од 0.3% од БДП.[11]

Средствата кои што се обезбедуваат од Буџетот на РМ за поттикнување на РРР се делат според овој терк:

• 70% за финансирање на проекти за развој на планските региони,
• 20% за финансирање на проекти за развој на подрачјата со специфични развојни потреби,
• 10% за финансирање на проекти за развој на селата.

За собирање на предлог проекти, Бирото за регионален развој објавува јавен повик каде што можат да аплицираат центрите и ЕЛС. Според Член 62 од Законот за РРР е предвидено оперативните трошоци на центрите да бидат покриени на начин 50:50, каде што половина од тие трошоци ќе ги покрие Владата преку МЛС, и половина ЕЛС што гравитираат во одредениот плански регион.

Центарот за развој на Полошки плански регион во последните три години, 2015, 2016 и 2017 има реализирано вкупно 26 проекти, од кои поголемиот дел од финансиските трошоци ги покриваат МЛС и БРР, со вкупно 34.504.028 денари. Во последните три години, голем удел даваат и ЕЛС, со вкупно 29.879.110 денари, со што имаме големо зголемување од претходните години кога уделот на општините изнесувал само 5%. Центарот има обезбедено средства и од другите извори, вкупно 15.089.000 денари, конкретно од Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој и финансиски средства од странски донатори во висина од 2.817.100 денари.[12]

Графикон 1: Извори на финансирање на ЦРППР од 2009 до 2014 и од 2015 до 2017

Графикон 1.1: Извори на финансирање на Центарот за развој на ППР за периодот 2009-2014[13]

Графикон 1.2: Извори на финансирање на Центарот за развој на ППР за периодот 2015-2017[14]

Зголемувањето на уделот од страна на ЕЛС дава јасен сигнал дека процесот на децентрализација секоја година се подобрува и дека општините се заинтересирани за подобрување на квалитетот на животот и развојот на регионот. Заедно со тоа се зајакнува и соработката на ЦРППР со општините. Но, од друга страна, се намалува процентот од изворите „донатори“ и „други извори“, а тоа е показател дека ЦРППР тешко доаѓа до тие финансиски средства кои се многу важни за одржливоста и постигнување на стратешките цели и програмата. Причини за ова можат да се бараат во недоволно подготвениот кадар или пасивните вработени кои што имаат фиксна плата и не се трудат повеќе да придонесуваат за центарот и регионот.

Загрижувачки е и фактот дека од реализираните проекти на ЦРППР во последните три години, од вкупно 26 спроведени проекти, само во еден бил во партнерство со граѓанска организација, преку Кластер за туризам на Полошкиот регион „ШАРРИ“, а има потпишан меморандум за соработка со само 2 граѓански организации.

И за време на процесот за креирање на Програмата за развој на Полошки плански регион 2015 – 2019, само четири граѓански организации биле вклучени во процесот,[15] од вкупно 23 претставници од различни чинители, претставници од општината, бизнис секторот, земјоделци, активни граѓани, итн. На прашањето, зошто толку мал број претставници на граѓанскиот сектор имало во процесот, одговорот од страна на претставник од ЦРППР беше дека сите биле поканети и навреме известени за настанот.

Заклучоци

По 10 години од донесувањето на Законот за рамномерен регионален развој и поставување на основата на политиката за регионален развој, не е постигната задоволителна ефективност од реализацијата на политиката за РРР. Првично, никогаш не се исполнило законското решение за издвојување на 1% годишно од БДП од Буџетот на РМ за поттикнување на РРР, и второ, „бирократскиот“ пристап за префрлување на средствата од Буџетот на РМ до Бирото за регионален развој, преку Министерството за локална самоуправа, не е ефикасен затоа што тие средства се губат низ тој процес.

Општините немаат доволно подготвени човечки ресурси за да ги отворат можностите за финансирање, особено со странски фондови. Исто така, дел од општините се затворени и немаат доволна соработка со граѓанскиот сектор за искористување на нивните капацитети за привлекување на странски донации. Во некои општински администрации граѓанските организации се доживуваат и како ривали. Граѓанскиот сектор, исто така, не е вклучен во подготвување на стратешки документи на општините и во процесот на донесување на одлуки.

Проблемот со квалитетни кадри е воочлив и кај ЦРППР, и квантитативен и квалитативен. Бројката од 5 вработени во Центарот за развој на ППР е малку за да се постигнат поставените цели и да се зголеми развојот. И од тие што се вработени, сите немаат капацитет за ефективно и ефикасно да ги завршуват работните односи. Преовладува мислењето дека фиксната плата што е гарантирана од оперативните трошоци од Буџетот на РМ ја создава таа пасивност на вработените во ЦРППР.

Што се однесува до соработката со граѓанскиот сектор, може да се заклучи дека и ЦРППР, како и општините, се затворени во оваа насока. Од вкупно 26 проекти, само еден е аплициран со ГО како партнер и само со две други организации има потпишано меморандум за соработка, што покажува дека соработката со граѓанскиот сектор не е ниту најмалку на задоволително ниво. ЦРППР тешко доаѓа до други извори на финансирање, како што се донатори и други средства, кои што се неопходни за одржлив развој на центарот. Но, од друга страна, добар знак е фактот дека се зголемува уделот на општините во буџетот на ЦРППР, а со тоа и уделот на општините во решавање на проблемите и потребите на граѓаните преку спроведување на разни проекти и активности за регионален развој.

Препораки

• Државата е должна да ги зголеми финансиските средства за поттикнување на политиката за рамномерен регионален развој, за да го достигне законското решение за издвојување од 1% од БДП годишно од Буџетот на РМ. Исто така, доколку во меѓувреме се предлага ребаланс на Буџетот, оваа ставка да не трпи промени.
• Да се зајакне соработката на општините со граѓанскиот сектор, со тоа што преку обуки и работилници одржани од страна на ГО ќе се зајакнат и капацитетите на вработените во општините за пишување на проекти и аплицирање кај меѓународни донатори.
• Општините да ги вклучат најподготвените ГО во процесот на пишување на апликации и спроведување на активности поддржани од странските фондови.
• Општините да ги вклучат ГО во подготвување на стратешки документи и спроведување на акционите планови.
• Зголемување на бројот на вработени во Центарот за развој на ППР е неопходен за ефективно и ефикасно постигнување на поставените цели и стратешки правци.
• Оперативните трошоци на ЦРППР да не се чекаат само од МЛС и БРР, туку вработениот да има една основна плата, а другиот дел да го добие по учинок.
• Зајакнување на капацитетите на вработените во ЦРППР, преку обуки и работилници, особено за ИПА фондови и други европски проекти е неопходно за осигурување на одржливост на центарот.
• Вклучување на граѓанските организации во подготвување на потребните документи и отворање на ЦРППР за пошироката јавност, давајќи можност на сите заинтересирани да учествуваат во процесот на донесување одлуки.
• При оценка на работата на центрите покрај критериумот за ефикасност и ефективност, треба да се имаат предвид и отчетноста, транспарентноста и задоволството на граѓаните.

Библиографија

1. Закон за рамномерен регионален развој, Службен весник на РМ, бр.63 од 22.05.2007
2. Стратегија за регионален развој на Република Македонија 2009 – 2019 год.
3. Програма за развој на Полошки плански регион 2015 – 2019
4. Програма за развој на Полошки плански регион 2009 – 2013
5. Сулејмани Р. – “Ефектите и предизвиците на политиката за рамномерен регионален развој – Презентација на комперативна анализа на регионалните политики“, 02.03.2017, Тетово
6. Државен завод за статистика на РМ – Регионите во Република Македонија 2017, http://www.stat.gov.mk/PrikaziPublikacija_1.aspx?rbr=675

[1] Член 1 од Законот за РРР, Службен весник на РМ, бр.63 од 22.05.2007

[2] Член 26 од Законот за РРР, “Службен весник на РМ“, бр.63 од 22.05.2007

[3] Државен завод за статистика на РМ – Регионите во Република Македонија 2017, http://www.stat.gov.mk/PrikaziPublikacija_1.aspx?rbr=675

[4] Пенев С. и Треновски Б., “Политиката за рамномерен регионален развој во Македонија“, стр. 31

[5] Пенев С. и Треновски Б., “Политиката за рамномерен регионален развој во Македонија“, стр. 33

[6] Програма за развој на Полошки плански регион 2015 – 2019

[7] Наодите се добиени од прашалникот кој што беше доставен до сите општини оd Полошки регион. Прашалникот може да се најде на следниот линк: https://docs.google.com/forms/d/1gKCsDRPVzU4cmGpnusxE7uLyNWN9Rj8s3yGRMTY6bs8/edit

[8] Член 24 и 25 од Законот за РРР, Службен весник на РМ, бр.63 од 22.05.2007

[9] Програма за развој на Полошки плански регион 2015 – 2019 година

[10] Член 27 од Законот за РРР, Службен весник на РМ, бр.63 од 22.05.2007

[11] Интервју со директорот на Бирото за регионален развој, Џемали Елмази, реализирано на 02.07.2017 година.

[12] Податоците се ажурирани од прашалникот што беше доставен до Центарот за развој на ППР и од интервјуто со директорот на Бирото за регионален развој, Џемали Елмази.

[13] Ризван Сулејмани, „Ефектите и предизвиците на политиката за рамномерен регионален развој“, Јавна презентација на комперативна анализа на регионалните политики во рамки на проектот Алијанса за регионален развој, 02.03.2017, Тетово

[14] Податоци добиени од доставен прашалник до Центар за развој на Полошки плански регион поврзани со конкретни проекти реализирани во периодот 2015-2017 и од Биро за регионален развој http://brr.gov.mk/mk/%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8/

[15] Листа на присуство од ЦРППР од процесот на креирање на Програмата, обезбедена преку доставување на Барање за пристап до информции од јавен карактер.

From September 11 – 17, 2017, USAID’s Civic Engagement Project (CEP) will organize the first Annual CSO Week to generate public interest through coordinated events in the biggest cities in each of Macedonia’s eight regions.
The Annual CSO Week will include a series of public events that will present the work, activities, and achievements of civil society organizations (CSOs).
List of Civil Society Organizations (CSOs) Events:
September 11th, 2017 (Monday)
1. Association for Culture and Development of Creative Industries KULT-TRANZEN, Strumica
http://www.tranzen.com.mk/

ARTIVISM – Workshop for Photography
Venue: Photography Studio 38, Pere Toshev no.2, Strumica
September 11th (Monday), 13:00 – 16:00

ARTIVISM – Creative Workshop for Young Literary Authors
Venue: Kult-Tranzen, Mladinska bb, Strumica
September 11th (Monday), 16:00 – 19:00

ARTIVISM – Exhibition of Young Photographers
Venue: Photography Studio 38, Pere Toshev no.2, Strumica
September 11th (Monday), 20:00 – 22:00

September 12th, 2017 (Tuesday)

2. Association for Culture and Development of Creative Industries KULT-TRANZEN, Strumica
http://www.tranzen.com.mk/

ARTIVISM – Creative Workshop for Young Prose Writers
Venue: Coffee bar “Salt and Pepper” Strumica
September 12th (Tuesday), 17:00 – 19:00

3. U.S. Embassy and the Red Cross of Skopje

Community Blood and Food Drive
Venue: US Embassy, Skopje
September 12th (Tuesday), 09:00 – 16:00

4. Coalition of Youth Organizations SEGA, Prilep
http://www.sega.org.mk/

INFO SEGA Caravan
Venue: City Square Kavadarci, Kavadarci
September 12th (Tuesday), 10:00-16:00

5. USAID’s Civic Engagement Project, LEAD Fellow Blerina Pollozhani

Open Air Concert in Struga
Venue: City Square, Struga
September 12th (Tuesday), 12:00-14:00

September 13th, 2017 (Wednesday)

6. NGO KHAM, Delcevo
http://khamdelcevo.org.mk/

CSO Forum for Cross-Border Cooperation
Venue: Hotel Makedonija, Delcevo
September 13th (Wednesday), 10:00-16:00

7. Scout Group “Goce Delcev” from Sveti Nikole
https://www.facebook.com/izvidnickiodred.gocedelcev

Inclusion of People with Disabilities in the Scout Group
Venue: Social Work Center, Sveti Nikole
September 13th (Wednesday), 12:00-13:00 and 16:00-17:00

8. Youth Empowerment Platform (YEP), Gostivar
http://www.yep.mk/

Networking of Students, CSOs and Local Businesses
Venue: Hotel Restaurant Ignatia, Gostivar
September 13th (Wednesday), 12:00- 14:00

9. Democracy Lab, Tetovo
http://www.demlab.org/

Happy Hour with CSOs
Venue: Ultra Café, Tetovo (Ilindenska bb. – between SEEU and SUT)
September 13th (Wednesday), 18:00 –20:00

September 14th, 2017 (Thursday)

10. USAID’s Civic Engagement Project and Ministry of Culture
https://www.facebook.com/CEPMacedonia/ and http://www.kultura.gov.mk/

Policy Forum “How to Bring Culture Closer to Every Citizen” – Initiation of the Strategic Participatory Planning Process in Culture
Venue: Cinematheque of Macedonia, Skopje
September 14th (Thursday), 10:00 – 14:00

11. USAID’s Civic Engagement Project
https://www.facebook.com/CEPMacedonia/

CEP Grants Promotional Event
Venue: Cinematheque of Macedonia, Skopje
September 14th (Thursday), 14:30 – 16:30

12. Rural Coalition – Kumanovo
http://rural.mk/

CSOs’ Participation in Rural Development and Agricultural Policies
Venue: Restaurant Panorama, Lipkovo
September 14th (Thursday), 12:00 – 14:30

13. Finance Think – Institute for Economic Research and Policy Making
http://www.financethink.mk/

Workshop: Statistical Analysis of Data for Young Economists
Venue: Hotel Marriott, Skopje
September 14th (Thursday), 10:.00-17:00

September 15th, 2017 (Friday)

14. Forum – Center for Strategic Research and Documentation
http://forum-csrd.org.mk/

Promotion and Celebration of Forum-CSRD’s 20 Years Jubilee
Venue: Kino Kultura, Skopje
September 15th (Friday), 12:00-14:00

15. Dyslexia Association “Einstein”, Skopje
http://disleksija.org.mk/

Colorful Minds
Venue: Goce Delcev monument at the City Park, Skopje
September 15th (Friday), 17:00-19:00

16. Association for Research, Communications and Development “Public”, Skopje
http://public.org.mk/

Civic Engagement for Inclusive Society – 5th Anniversary of the Magazine “Face to Face”
Venue: MKC Club Restaurant, Skopje
September 15th (Friday), 20:00-23:00

17. Youth Cultural Center – Bitola (YCC-Bitola)
http://mkcbt.org.mk/

Youth Camp on Dealing with the Past
Venue: Cultural Center “Magaza” and national restaurant “Vino Bar – Bure” on Magnolia Square, Bitola
September 15th (Friday), 13:00-15:00

18. Youth Alliance “Krusevo” (YAK), Krusevo
http://krusevoconference.org.mk/

Conference: European Values for the Future of SEE Countries (15-19 September)
Venue: Hotel Montana, Krusevo
Event promotion – September 15th (Friday), 20:00 -22:00

19. Scout Association of Macedonia / Scout Group “Mirko Mileski”, Kicevo
http://scout.org.mk/

Orientation Games – Explore the Nature
Venue: Park of Scout Unit “Mirko Mileski”, Kicevo
From September 15th at 18:00 to September 17th at 12:00

For more information about the events please visit the Facebook page or website of each CSO.

*Please note that some events require prior registration for participation.

These activities are part of the Annual CSO Week supported by USAID’s Civic Engagement Project (CEP) – a series of events promoting the work of CSOs to the broader public, and will take place from September 11 – 17, 2017, across the country.

Конференцијата е завршен настан на проектот „Алијанса за регионален развој“, инициран и спроведуван од Форум – Центар за стратешки истражувања и документација, Скопје и Младински инициијативи за дијалог и соработка, Битола.

Во рамки на конференцијата ќе бидат презентирани истражувањата и анализите спроведени во рамки на „Алијанса за регионален развој“ и ќе бидат споделени заклучоците поврзани со политиките за рамномерен регионален развој кои се спроведени во последните десет години како и препораките за воспоставување поефикасни механизми за развој на планските региони и намалување на диспаритетите помеѓу регионите.

Проектот е финансиран од Европската Унија, а неговата главна цел е зголемување на транспарентноста на јавните политики за регионален развој во РМ со вклучување на претставници на граѓанското општество во сите процеси на планирање и спроведување на овие политики. Најголемиот дел на активностите кои беа иницирани во рамки на проектот беа во насока на зголемување на свесноста помеѓу граѓанските организации, медиумите, општинските администрации, но и меѓу претставниците на месната самоуправа во некои општини, за големата важност која политиките за (рамномерен) регионален развој ја имаат за перспективите на државата.

Конференцијата ќе ја отворат Кочо Анѓушев, Заменик Претседател на Владата задолжен за економски прашања и Претседавач на Националниот совет за рамномерен регионален развој при Владата на Република Македонија, Никола Беротлини, Раководител на Сектор за соработка во Делегацијата на Европската унија и Сухејл Фазлиу, Министер за локална самоуправа.

Агендата за настанот можете да ја преземете тука.

Агендата на албански јазик можете да ја преземете тука

Школата ја отвори извршниот директор на Форум ЦСИД, Слаѓан Пенев, по што следуваше предавањето на проф. д-р Љубомир Фрчкоски на тема Политичко и партиско кое беше проследено со работа во групи.

По ручекот следеше предавање на Ѓунер Исмаил, Претседател на одбор на Форум ЦСИД кој предаваше на тема „Македонскиот политички контекст“. Предавањето на г-дин Исмаил беше проследено со дискусија.

Првиот ден од вториот модул заврши со прикажување на филмот “Expeprimenter“. Филмот говори за познатиот социјален психолог, Стенли Милграм, кој во шеесетите години на минатиот век спроведе серија на радикални бихејвиорални експерименти, каде се  тестирала подготвеноста на обичните луѓе да ги почитуваат, односно да се потчинуваат на авторитетите. Филмот поттикна интересна дискусија меѓу учеснииците.

На вториот ден од Школата, Зоран Бојаровски, уредник во Алфа ТВ, истражувач и тренер, одржа две предавања: Алатки за комуникација во граѓанскиот сектор и  Социјалните медиуми како алатка за граѓански ангажман. Прадавањата беа проследени со работа во групи: Стратегија за комуникација со медиумите и Стратегија за употреба на социјални медиуми. Во рамки на на второто предавање, беше прикжан и краткиот докуметарен филм за Џозеф Кони, злосторникот од Уганда, одговорен за смртта на два милиони луѓе во војните во Африка. Филмот говори за организацијата „Невидливи деца“ која ја искористи  моќта на интернетот и социјалните медиуми и преку кампањата „Кони 2012“се обиде да ја подигне свесноста и да ја анимира светската јвност во обид за пронаоѓање на овој злосторник. По прикажувањето на овој филм, имаше интересна и жива дискусија со учесниците.

Третиот, и последен ден од Школата беше резервиран за панел дикусијата „Медиумите и граѓанскиот активизам“ со истакнатите новинари и активисти Мухамед Зекири, уредник во ТВ Шења и Џабир Дерала, од НВО Цивил. Тие исто така говореа за моќта на медиумите во контекст на граѓанскиот активизам, но и за сопствените искуства, со што предизвикаа интересни прашања од страна на учесниците.

По нив, предавање одржа новинарот и уредник во 24 Вести, и истакнат граѓански активист, Огнен Јанески. И неговото предавање „Кога новинарот станува активист?“ беше проследено со дискусија и бројни прашања од учесниците на Школата.

Вториот модул на Школата го затвори дискусија и заедничка евалуација на предавачите и алумнистите.

Следна планирана активност во рамки на Школата за активно граѓанство е заедничка алумни средба на последните четири генерации која ја планираме да се одржи на 17-19 јуни.