Главните акценти во дискусијата беа ставени на унапредување на процесот на децентрализација и развојот и унапредување на месната самоуправа. Беше потенцирано дека мора да се зајакнат капацитетите на месните и урбаните заедници во Република Македонија и да се зголеми нивното влијание со вклучување на граѓаните во сите процеси на планирање во локалните самоуправи.
Во рамките на конференцијата беа презентирани истражувањата, анализите и активностите спроведени во рамки на проектот и беа споделени заклучоци поврзани со улогата на месната самоуправа, како и препораки за воспоставување поефикасни механизми за зголемување на влијанието на граѓаните во одлучување на локално ниво.

Во рамки на проектот се формирани 16 здруженија на граѓани на ниво на месните самоуправи во Македонија кои потоа се вмрежија во Сојузи на здруженија на ниво на плански региони, за на крајот да се формира и Национална мрежа за одржлив развој на заедниците која ќе денес беше и официјално промовирана, а за чиј претседател е избран Самет Абдули од с. Ростуше, во општината Маврово-Ростуша.

Прирачникот во целост можете да го преземете тука.

Издаден е Прирачник со анализа за состојбите во месната самоуправа и релациите помеѓу неа и единиците на локалната самоуправа. Прирачникот е промовиран на завршната конференција во Скопје на која учествуваа претставници на локалната самоуправа, месната самоуправа и граѓанските организации од цела Македонија. Во него се дадени и заклучоци и препораки за алатките кои се можат да ги користат за нивната понатамошна работа.

На конференцијата беше заклучено дека општините во своите статути имат одредби со кои треба да ја регулират соработката со месната самоуправа, кои , меѓутоа сами по себе не се доволни за детално регулирање на статусот на месни и урбани заедници. Тоа е последица на многу недоследности во Законот за локална самоуправа каде што месната самоуправа не е дефинирана како императивна форма. Со тоа, граѓаните што на доброволна основа се ангажирани во месната самоуправа, својата работа ја извршуват без јасно дефиниран правен стутс, што во значителна мера им ги намалува можностите за решавање на проблемите на граѓаните на микро локално ниво.
Проектот е спроведен во текот на 2015 и 2016 година, со финансиска помош од Програмата за поддршка на граѓанското општество „Цивика мобилитас, 2014-2018“. Цивика мобилитас е проект на Швајцарската агенција за развој и соработка (SDC), кој го спроведуваат NIRAS од Данска, Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС) од Македонија и Шведскиот институт за јавна администрација (SIPU) од Шведска.

Прирачникот можете да го преземете тука.

Форум – Центар за стратешки истражувања и документација заедно со партнерската организација Европски центар СН 7 од Теарце почнаа со спроведување на работилници и обуки за подигнување на капацитетите на месните и урбаните заедници во сите плански региони во Македонија. Учеството на овие настани ја потврдува заинтересираноста на претставниците на месните самоуправи и општините да се подобри квалитетот на животот на населението во локалните заедници.

      
Учесниците на работилниците во Вардарскиот и Североисточниот плански регион како еден од најголемите проблеми во работата на месните и урбаните заедници го истакнаа нерешениот статус на месната самоуправа. Тие побараа да се размисли за измените на законот за локалната самоуправа со што би им се овозможил правен статус, отворање на жиро сметка и вклучување во правен и финансиски сообраќај.

Незадоволството на граѓаните кое се рефлектира и врз незадоволството од работата на месните и урбаните заедници најчесто произлегува од нерешените инфраструктурни проблеми. Се спомнуват лошите патишта, нередовно снабдување со квалитетна вода за пиење и електрична енергија. Тие оценуват дека основните потреби за нормален живот не им се задоволени. За учесниците во работилниците е непримерно во 21 век да се разговара за решавање на основните инфраструктурни проблеми како што се вода, струја, патиштата, здравствена заштита, јавен превоз…
Граѓаните кои се ангажирани во органите на месната самопуправа како членови на советите на месни или урбани заедници не се целосно запознаени со правата и обврските кои произлегуват од Законот за локалната самоуправа, недоволно ги познават и можностите и алатките кои им стојат на располагање за остварување на интересите на локалната заедница.
Како проблем е евидентирана и понекогаш лошата комуникација помеѓу претставниците на органите на власт и органите на месната самоуправа, како и обемот на соработка кој е често условен и од политичката клима во локалната заедница.
Евидентирани се и позитивните пракси во полза на остварување на интересите на локалната заедница кои се понекогаш остварени вон законската регулатива, посебно кога се во прашање финансиски трансакции, донации и собирање финански средства за решавање на проблемите на локалната заедница, што произлегува од нерешениот статус на месната самоуправа.
Помеѓу претставниците на месната самоуправа и општините во текот на работата е постигнат консензус дека е потребна измена на законската регулатива со која попрецизно би се уредил статусот на месните и урбаните заедници.
Интернетот, квалитетот на животната средина, јавната хигиена, уредувањето на водотеците, културните институции , забавата, спортот и содржините за квалитетно исполнување на слободното време, учесниците на овие две работилници ги оценуват како потпросечни за задоволување на потребите на граѓаните во рурални средини.
Од дискусиите во двата плански региони (Вардарски и Североисточен), евидентирани се по два проблеми на локалното население кои скоро една деценија месната самоуправа не може да ги реши во интерес на граѓаните, за што им е потребна помош и разбирање од пошироката заедница.

Заврши првата фаза од реализацијата на проектот за зајакнување на капацитетите на месните и урбани заедници, кој го реализираат организациите Форум ЦСИД и Европски центар СН7 со финансиска помош од Швајцарската агенција за развој и соработка (СДЦ) преку програмата Цивика мобилитас.

Во досегашниот тек од спроведувањето се посетени сите осум плански региони, анкетирани се скоро осумстотини граѓани и осумдесет претседатели и членови на советите на урбаните и месни заедници. Организирани се осум фокус групи на кои учествуваа претставници на месни и урбани заедници, единици на локалната самоуправа, невладини организации и претставници на Министерството за локалната самоуправа.

Првите резултати покажуваат дека месните и урбаните заеднции не ја остваруваат целосно функцијата да бидат сервис на месното население и врска помеѓу граѓаните и единиците на локалната самоуправа.
Во градските средини голем процент на граѓаните не знаат дека во нивното место на живеење постои урбана заедница, а огромен процент на анкетираните граѓани не знаат кој им е претседател на урбаната заедница. Таму граѓаните не се многу заинтересирани за работата на урбаните заедници и сметаат дека нивната функција е решавање на инфраструктурни проблеми, кои според организацијата на градовите се воглавно решени.

Во руралните средини најголем дел од населението знае дека во нивното населено место постои месна заедница и го познават претседателот на месната заедница. Често од претседателот на месната заедница и советниците очекуват да им се решаваат проблеми кои одамна би требало да бидат надминати, како што се снабдување со вода, електрична енергија, патишта, канализација.
Првите согледувања укажуваат дека секоја месна и урбана заедница индивидуално се обидува во не толку прецизниот Закон за локалната самоуправа да делува во полза на граѓаните. Забелешките на претставниците на заедниците се однесуват најмногу на нерешениот правен статус, бидејќи со законот тие се најдоа во своевидна „вакуум“ ситуација. Не се правни лица, што им претставува голема сопирачка во работата и решавањето на проблемите на терен.

Анализирани се и причините зошто мал број на граѓани се заинтересирани да ја прифатат функцијата претседател или член на советот на месната или урбаната заедница. Забележливо е дека најголем проценти на претседателите на месните или урбаните заедници се во старосна граница помеѓу 55 и 65 години, додека помладите се многу малку заинтересирани за вршење на оваа функција.

Од разговорите со претставниците на месните и урбаните заедници и од фокус групите произлегоа интересни предлози за подобрувањена функционирањето на овие форми на локално организирање, на што ќе се стави акцент во наредната фаза на реализирање на проектот, преку неколку работилници со поголем број на учесници.

Целта на овој проект е подигнување на капацитетот на месните и урбани заедници и нивните претставници, во функција на подобро решавање на проблемите во локалните средини и поттикнување на граѓаните активно да се борат за решавање на своите проблеми и остварување на своите права во локалните средини. Нашата цел е месната заедница да стане простор за иницијативи и активизам во основната единица на локалната самоуправа, каде ќе се дефинира политика за најсуштинските прашања на локалната заедница, решавање на заедничките проблеми и нивното поставување на дневен ред на повисокото ниво во ЕЛС, подобрување на комуникацијата помеѓу претставниците на органите на локалната власт и органите на месните и урбаните заедници и зголемување на обемот на нивната соработка во функција на подобро искористување на потенцијалите на овие заедници.

Активностите од пректот треба да им овозможат на претставниците на месните и урбаните заедници во целост да се запознаат со можностите и начините на кои ќе можат да функционираат во иднина, но исто така доколку е потребно да се здружат и заеднички да побараат нови решенија кои долгорочно ќе овозможат успешно функционирање на овие основни клетки на локално организирање. Покрај институционалното и внатрешното јакнење на месните и урбаните заедници, преку овој проект ќе се овозможи и размена на искуства и практики, како и вмрежување на месните и урбаните заедници, особено оние кои потекнуваат од различни краишта на државата, а имаат слични карактеристики, потреби и потенцијали. Акцијата ќе овозможи охрабрување на месните и урбаните заедници да се ослободат од директното влијание на политичките партии и локалните власти и инклузивно да работат за остварување на правата и интересите на граѓаните преку заеднички реакции и поттикнување на граѓански активизам во месните и урбани заедници, како метод за решавање на акутните проблеми на терен и подигнување на свесноста за правата и моќта на граѓанскиот збор. Имплементацијата на проектот и неговите активности за дефинирање на проблемите и за развојот на капацитетите на месните заедници ќе придонесе кон јакнење на капацитетите и функционалноста на овие заедници како основна форма на локална самоуправа. Со тоа се унапредува и доградува децентрализација и се спушта до ниво на непосредно одлучување на граѓаните на микро ниво, поттикнување на граѓанско организирање во самите месни и урбани зедници, како и детерминирање на заедничките проблеми од областа на легислативата и правниот статус со кои се среќаваат месните и урбаните заедници.

Овој проект Форум – Центар за стратегиски истражувања го спроведува во партнерство со тетовската организација Европски центар СН7, а со финансиска помош од Програмата за поддршка на граѓанското општество „Цивика мобилитас, 2014-2018“. Оваа програма е финансирана од Швајцарската агенција за развој и соработка (СДЦ), а за нејзиното спроведување во Македонија ангажирани се НИРАС од Данска, Македонскиот центар за меѓународна соработка (МЦМС) и Шведскиот институт за јавна администрација (СИПУ) од Шведска.