Воведно обраќање на настанот имаше Арон Хон, советник за односи со јавност на Американската мисија во НАТО, а потоа добивме енергична дебата со главниот говорник Н.Е. Стево Пендаровски, поранешниот Претседател на Северна Македонија, и новинарите Билјана Јовичевиќ и Назим Рашиди, учесници во проектот. На втората дебата учествуваа Н.Е. Радмила Шекеринска, поранешна министерка за одбрана на Северна Македонија, и младинските лидери од шесте држави на Западен Балкан кои ги претставија своите препораки за НАТО доставени до 75-тиот јубилеен Самит на Алијансата во јули во Вашингтон, САД.

Со овој настан беше заокружен едногодишниот проект “Seeing is Believing”, кој што Форум ЦСИД го спроведуваше во соработка со Универзитетот Johns Hopkins од Вашингтон и неговата School of Advanced International Studies (SAIS) – Bologna Institute for Policy Research (BIPR), поддржан од Американската мисија во НАТО.

Повеќе информации за проектот „Едукација за урбано земјоделство за одржлива иднина“ и за продуктите на проектот (студијата, прирачникот, наставната програма и едукативните видео материјали) можете да најдете на веб страната www.forum-csrd.org.mk FB-профилот https://www.facebook.com/FORUMCSRD и на youtube каналот https://www.youtube.com/@UrbanFarmingEducationfor-ml5ye/videos

Претходно Форум ЦСИД, Бугарската Школа за политика „Димитри Паница“ (како координатор на проектот), Универзитетот Адам Мицкиевич од Познањ (Полска), АССЕТ Базиликата (Италија), СТП Консалтинг (Шпанија) и АРТИЕД (Бугарија подготвија Упатства и Библиотека со ресурси за вклучување на возрасни лица како ученици за еколошки активности, како и шест комплети со 18 практични активности за креативно рециклирање и надградба на стари ЦД/ДВД-а, метални, дрвени и стаклени предмети, пластични шишиња, ткаенина, хартија и картон, кои можат да се најдат на шест јазици на веб страната https://activegreenseniors.eu/
Во рамки на последните активности беа снимени и неколку видеа кои можете да ги видите на youtube каналот на проектот: https://www.youtube.com/@SenGA-eg6pf

Дебатата беше модерирана од професорот Едвард П. Џозеф, професор во Џон Хопкинс SAIS и аналитичар за надворешна политика. Панелисти на дебатата беа професорот Срѓан Дармановиќ, професор на Универзитетот во Црна Гора и поранешен министер за надворешни работи на Црна Гора, Даријан Вујица, Центар за глобален ангажман на Стејт департментот, Љубомир Филиповиќ, експерт за дезинформации, Рудолф Беркес, политички аналитичар во Political Capital, и петте црногорски новинари Милка Тадиќ Мијовиќ, Михаило Јововиќ, Билјана Јовиќевиќ, Дамир Рамовиќ и Ања Ивановиќ, кои беа дел од посетата на Естонија во декември 2023 година.

Нашите експертски панелисти разговараа за предизвиците со дезинформациите и сајбер нападите и за тоа како НАТО може да игра улога во помагањето на земјите како Црна Гора и Северна Македонија да се справат со ваквите предизвици. Петте новинари кои беа дел од проектот ги споделија своите искуства од посетата на Естонија и начинот на кој НАТО функционира во земја со слични предизвици како Црна Гора и Северна Македонија. Дебатата ја вклучи и нашата младинска компонента составена од младински лидери и мрежа на студенти кои следеа и учествуваа на настанот, како и преку интернет.

Панелисти на дебатата беа Славјанка Петровска, Министерка за одбрана на Република Северна Македонија, д-р Томаш Јермалавичиус, раководител на студии во Меѓународниот центар за одбрана и безбедност (International Centre for Defense and Security ICDS) од Талин, Естонија и четворица македонски новинари, Слободанка Јовановска, Назим Рашиди, Драган Мишев и Борјан Јовановски, кои беа дел од Студиската посета на Естонија во декември 2023 година. Модератор на дебатата беше Сашо Орданоски.
Со нашите стручни панелисти разговаравме за иднината на НАТО на Балканот и новинарите го споделија своето искуство и заклучоците од нивната посета на Естонија и како НАТО функционира таму. Дебатата беше проследена на лице место од младински лидери и мрежа на студенти, како и онлајн од нивните колеги од Западен Балкан и САД кои се дел од проектот и кои се вклучија во дебатата за да ги споделат своите идеи.

Обуките беа наменети за сите заинтересирани млади членови на граѓански организации, претставници на младински здруженија, образовни институции, медиуми, локални самоуправи, маргинализирани групи и други млади граѓани кои покажуваат интерес за проширување на своето знаење и зголемување на капацитетите за активизам. Учесниците на обуките имаа можност да научат вештини за спроведување на граѓански иницијативи, особено во борбата против корупцијата.

Дел од обучените учесници на обуките ќе имаат можност во текот на следните месеци да спроведат свои локални иницијативи за борба против корупцијата, кои ќе бидат менторирани од страна на обучувачите на двете обуки и од страна на тимот на Форум ЦСИД кој го спроведува проектот, кој е поддржан од Механизмот за граѓанска отпорност на ЕУ, во рамки на проектот „Техничка поддршка за подобрување на овозможувачката средина за граѓанските организации во Република Северна Македонија“, финансиран од Европската Унија.

Поголемиот дел од партнерите вклучени во оваа активност, се соочиле со проблемот на демотивација за активизам или недоволна верба во можноста граѓаните да влијаат на одлуките на властите. Причината за оваа појава, партнерите ја наоѓаат во законските одредби кои пропишуваат висок процент на потпишани граѓани за поддршка на граѓански иницијативи и други облици на непосредно одлучување на локално ниво. Токму заради овие причини, Документот за јавни политики содржи јасни препораки за поголемо и непосредно учество на граѓаните во одлучувањето, меѓу кои се :

• намалување на цензусот за распишување референдум на локално ниво на најмногу 10% од регистрираните гласачи на ниво на единиците на локалната самоуправа;
• намалување на цензусот или воопшто да не е потребен цензус за да некој референдум биде прогласен за успешен;
• оставање на можност за собирање на потписи за иницирање собири на граѓани преку користење на обрасци добиени од Државната изборна комисија, но без обврска на граѓаните да одат во подрачна единица на Државната изборна комисија, туку потписите да ги собираат лица овластени од иницијаторите;
• спроведување на нов попис, кој ќе го покаже реалниот број на населението;
• поттикнување на свеста и потребата од перманентен граѓански ангажман по принципот на солидарност со секој ангажман што во себе содржи разумна цел.

Документот е креиран врз основа на истражувањето за користењето на формите за непосредно учество на граѓаните во одлучувањето на локално ниво, кое Форум ЦСИД го спроведе во партнерство со седум организации: Центар за едукација и развој од Теарце, Етнитети од Струга, Планетум од Струмица, Фондација за развој на локалната заедница од Штип, Сојуз за превентива против малолетничка деликвенција од Кавадарци, Младински иницијативи за дијалог и соработка од Битола и Граѓанскиот центар за одржлив развој ЕГРИ од Крива Паланка.

Една од главните цели на проектот „Активни граѓани за добро владеење“ е едуцирање на граѓаните за можностите за нивно активно вклучување во носењето одлуки поврзани со локалните проблеми. Поголемиот дел од партнерите во овој проект во своите искуства од спроведување активности поврзани со учеството на граѓаните во носењето одлуки на локално ниво се соочиле со проблемот на демотивација за активизам или недоволна верба во можноста граѓаните да влијаат врз одлуките на властите поради законските одредби што пропишуваат дека е потребно висок процент граѓани да бидат потпишани за поддршка на граѓански иницијативи и други облици на непосредно одлучување на граѓаните за прашања. Од таа причина, партнерите од „Активни граѓани за добро владеење“ одлучија да направат анализа на порепрезентативните случаи на граѓански иницијативи од сите плански региони во државата, со цел да отворат јавна дебата за потребите од промени во законската регулатива и во практиките на непосредно одлучување на ниво на локалните самоуправи.

Документот за јавни политики на македонски и албански јазик:

ДОКУМЕНТ ЗА ЈАВНИ ПОЛИТИКИ ЗА НЕПОСРЕДНО УЧЕСТВО НА ГРАЃАНИТЕ ВО ОДЛУЧУВАЊЕТО НА ЛОКАЛНО НИВО

DOKUMENT PËR POLITIKAT PUBLIKE PËR PJESMARRJE TË DREJTPËRDREJT TË QYTETARËVE NË VENDIMARRJE NË NIVEL LOKAL

Целта на истражувањето меѓудругото беше да се подигне видливоста на овој Закон, да се зголеми јавната свест и да се охрабрат граѓаните и вработените во институциите активно да се вклучат во борбата против корупцијата. Во рамки на оваа анализа се објаснети процедурите што ги предвидува законот.
Со теренското истражување што го направивме се покажа дека Законот не е оперативен ни во институциите што се задолжени за негова имплементација. Само три министерства на своите интернет страници имаат директен пристап до овластено лице за прием на пријави од укажувачи, со посебно означен таг. Иако Законот важи за сите институции и приватниот сектор ниедна компанија, вклучувајќи ги и големите системи, градежна индустрија и трговски ланци нема воспоставено процедура за прием на пријави од укажувачи и нема одредено одговорно лице за прием на пријави.
Законот е на незадоволително ниво што првенствено се должи на отсуство на изразена политичка волја за воспоставување на системот на заштита на укажувачите во јавниот и во приватниот сектор.

Акцијата беше иницирана и реализирана од студентки на Институтот за дефектологија при Филозофскиот факултет во Скопје и Економскиот факултет при Европскиот универзитет во Скопје, жителки на општина Градско, во соработка со тимот на Форум – Центар за стратешки истражувања и документација (ЦСИД) од Скопје. Средувањето на теренот за изградба на сензорната градина го помогна и Општина Градско, а во иницијативата со свој придонес се вклучи и основното училиште.

Градоначалникот на Општина Градско, Роберт Башовски, изјави дека со голем предизвик општината ја поддржа иницијативата и со сите сили, финансиски и логистички, заедно со директорката на училиштето „Даме Груев“, Ленче Стојанова, помогнаа да се реализира сензорната градина и изрази задоволство што токму во Општина Градско е отворена ваков тип на училница од отворен тип која е меѓу првите во нашата држава.

Акцијата „Активни граѓани за добро владеење“ на Форум ЦСИД од Скопје е поддржана од Проектот на УСАИД за граѓанско учество.

Со оваа акција, ФОРУМ-ЦСИД се стреми да ги информира и поттикне граѓаните да влијаат на процесот на донесување одлуки на локално ниво за што беа организирани обуки за претставници на локалните самоуправи од сите плански региони во Република Македонија, младински здруженија, маргинализирани групи, образовни институции, медиуми. Обуките во рамките на оваа акција се наменети за сите кои покажуваат интерес за проширување на своето знаење на теми поврзани со мониторинг на локалната самоуправа и активирање на граѓани за решавање на локални проблеми. По обуките, учесниците добиваат можност да реализираат локални иницијативи за подигнување на свеста за решавање на тековните проблеми во нивниот регион или заедница.